Kabinetsplan zorgkostenaftrek: AOW'er die €3.000 zorgkosten aftrekt kan gemeentelijke steun mislopen

In dit artikel:

Het kabinet wil de aftrek van specifieke zorgkosten per 1 januari 2028 afschaffen. Daardoor stijgt het officiële verzamelinkomen van mensen die deze aftrek gebruiken, terwijl hun werkelijke inkomen en zorgkosten niet veranderen. Dat kan ervoor zorgen dat zij niet langer in aanmerking komen voor gemeentelijke inkomensregelingen.

Patiëntenfederatie Nederland, SeniorennetwerkNL, de Landelijke Cliëntenraad en Ieder(in) waarschuwen hiervoor in een gezamenlijke position paper. Veel gemeenten hanteren inkomensgrenzen van 110 tot 150 procent van de bijstandsnorm. Een relatief kleine stijging van het verzamelinkomen kan daardoor al betekenen dat iemand buiten de regeling valt. Ongeveer 900.000 huishoudens maakten in 2024 gebruik van de aftrek; ongeveer de helft daarvan heeft de AOW-leeftijd en de meeste gebruikers hebben een inkomen tussen 10.000 en 40.000 euro.

Het verzamelinkomen bestaat uit inkomsten uit box 1, 2 en 3, verminderd met persoonsgebonden aftrekposten. Wie bijvoorbeeld 3.000 euro aan zorgkosten aftrekt, heeft nu een 3.000 euro lager verzamelinkomen. Na afschaffing vervalt dat verschil. Volgens de organisaties kan iemand daardoor niet alleen het belastingvoordeel verliezen, maar ook toegang tot een gemeentelijke collectieve zorgverzekering, een meedoenregeling, bijzondere bijstand, een stadspas, kwijtschelding van gemeentelijke belastingen of een vergoeding voor extra zorgkosten.

De organisaties noemen als voorbeeld een 74-jarige vrouw met AOW, een klein pensioen en jaarlijks 3.000 euro aan aftrekbare zorgkosten. Zonder de aftrek kan haar verzamelinkomen boven verschillende gemeentelijke inkomensgrenzen uitkomen, hoewel haar financiële situatie hetzelfde blijft.

In Groningen kan dit gevolgen hebben voor de Meerkostenregeling, die chronisch zieken en mensen met een beperking jaarlijks 400 euro biedt. Voor een alleenstaande gepensioneerde ligt de inkomensgrens voor aanvragen in 2026 op 26.886 euro. Iemand met een verzamelinkomen van 25.000 euro na aftrek zou recht kunnen hebben op de vergoeding. Zonder de aftrek stijgt het inkomen in het voorbeeld naar 28.000 euro en vervalt dat recht. Omdat Groningen naar het inkomen van het voorgaande jaar kijkt, zou het effect van de afschaffing daar mogelijk pas bij aanvragen in 2029 zichtbaar worden.

Niet iedere gemeente gebruikt het verzamelinkomen. Stichtse Vecht kijkt bijvoorbeeld naar het netto maandinkomen voor de gemeentelijke zorgverzekering. De gevolgen verschillen daarom per gemeente en regeling. Het kabinet erkent dat het effect op gemeentelijke regelingen nog onbekend is.

Het schrappen van de aftrek moet de overheid jaarlijks 560 miljoen euro opleveren. Vanaf 2028 wordt wel 350 miljoen euro gereserveerd voor een nieuwe tegemoetkoming aan chronisch zieken, maar de uitwerking daarvan is nog niet bekend. De maatregel is bovendien nog niet definitief: de Tweede en Eerste Kamer moeten het Belastingplan 2027 goedkeuren. De Tweede Kamer heeft het kabinet gevraagd alternatieven te onderzoeken, maar staatssecretaris Eerenberg houdt vooralsnog vast aan afschaffing. Mensen kunnen bij hun gemeente navragen welke regelingen en inkomensgrenzen voor hen gelden.