Ombudsman valt kabinet aan om bijstandsbesparing: 'allerzwaksten laten stikken'

In dit artikel:

Nationale ombudsman Reinier van Zutphen waarschuwt dat het kabinet met de geplande bezuiniging op bijstand de meest kwetsbaren "laat stikken". In de voorjaarsnota is besloten om de nieuwe Wet proactieve dienstverlening—die op 1 juli ingaat en gemeenten toestemming geeft om landelijke gegevens te gebruiken om mensen actief te wijzen op te ontvangen toeslagen en uitkeringen—niet te gebruiken voor de algemene bijstand. Dat zou de staat jaarlijks ongeveer 30 miljoen euro schelen.

De bijstand is bedoeld voor mensen die zo weinig verdienen dat ze onder het sociaal minimum leven. Uit schattingen blijkt dat circa 35% van de gerechtigden (ongeveer 210.000 mensen en hun gezinnen) hun recht niet opeist. Redenen zijn het ingewikkelde systeem, angst voor terugvorderingen en onwetendheid, bijvoorbeeld bij laagbetaald werk. De Wet proactieve dienstverlening is juist ontworpen om dit niet-gebruik terug te dringen door bewoners gericht te benaderen over rechten zoals AOW-aanvullingen, arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en bijstand.

Onderzoekers en experts noemen het besluit ongelukkig en mogelijk contraproductief. Staatsrechtonderzoeker Fatma Çapkurt vindt dat het slecht signaleert dat de overheid verwacht dat burgers hun rechten niet zelf opeisen. Econoom Jasper van Dijk waarschuwt dat onontvangen uitkeringen de kans op armoede, stress en problematische schulden vergroten; eerdere studies ramen de maatschappelijke kosten van problematische schulden op minimaal 8,5 miljard euro per jaar. De Tweede Kamer stemt later deze maand over de wet, die waarschijnlijk aangenomen wordt maar zonder de algemene bijstand in het proactieve traject.