Vloot sturen of deal sluiten met Iran? Hormuzcoalitie spreekt over heropenen geblokkeerde zeestraat
In dit artikel:
Buitenlandministers van een pasgevormde internationale Hormuzcoalitie hielden donderdag een videogesprek over de geblokkeerde Straat van Hormuz; de Verenigde Staten waren niet aanwezig. Ongeveer 41 ministers uit Europa, Azië en het Midden‑Oosten spraken af dat ze geen militaire operatie zullen starten zolang er geen staakt‑het‑vuren is in het Midden‑Oosten. De coalitie wil voorkomen dat het sturen van vliegdekschepen, fregatten en mijnenvegers hen in de oorlog trekt en werkt in plaats daarvan aan plannen om — zodra het geweld stopt — de zeestraat te bewaken, mijnen te ruimen en konvooien te begeleiden.
De blokkade van de Straat van Hormuz heeft direct economische gevolgen: olie‑ en brandstofprijzen stijgen, en ook producten als kunstmest en aluminium raken schaarser. Het scheepvaartverkeer is sterk teruggelopen van ongeveer 150 tankers per dag tot nog hooguit twintig. Tegelijkzuid heeft de Amerikaanse president Donald Trump in publieke uitspraken Europese landen onder druk gezet om bij te springen; hij suggereerde dat landen die olie willen, die zelf moeten halen, dreigde met een terugtrekking uit de NAVO en kondigde aan dat hij wapenleveranties aan Oekraïne via het door Europeanen gefinancierde PURL‑programma kan stopzetten zolang Europa geen rol speelt bij het heropenen van de zeestraat.
Veel Europese en andere coalitielanden tonen zich daar echter niet onder de indruk. Critici wezen op tegenstrijdige Amerikaanse signalen en waarschuwden dat een gewapende heropening van de zeestraat onrealistisch en riskant is: zo’n operatie zou lang duren en commercieel verkeer extra blootstellen aan aanvallen vanuit Iran, aldus onder anderen Franse functionarissen. Analisten merken op dat het wél denkbaar is om in vredestijd een permanente vloot te stationeren in de regio om toekomstige blokkades af te schrikken, maar daar bestaan nog geen uitgewerkte plannen voor.
Omdat directe militaire actie voorlopig van tafel is, kiest de coalitie voor diplomatieke en politieke druk om vrije doorvaart zonder Iraanse tolheffing af te dwingen. Iran laat nu sommige niet‑westerse schepen na betaling door, maar weigert vaartuigen met banden naar de VS, Israël en hun bondgenoten. Bahrein, naar verluidt geadviseerd door Frankrijk, werkt aan een VN‑resolutie die militaire ingrepen in de Straat van Hormuz formeel zou kunnen legitimeren — een stap bedoeld om Teheran te drukken en de militaire optie open te houden.
De initiatiefnemers — onder meer het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Italië en Nederland — spreken dinsdag opnieuw om verdere stappen te coördineren. Er is tevens verkenning van diplomatieke alternatieven, zoals gesprekken via Golfstaten en Pakistan over veilige doorgangen voor gevoelige exporten (vergelijkbaar met de Zwarte Zeedeal uit 2022), maar zulke onderhandelingen worden bemoeilijkt door Iran’s huidige macht om westerse belangen via handelsstromen te raken.